حقوق و تکالیف زوجین در فسخ یا طلاق
مسائل مربوط به پایان زندگی مشترک، چه از طریق فسخ نکاح و چه از طریق طلاق، همواره از پیچیدهترین موضوعات حقوق خانواده محسوب میشود. شناخت دقیق حقوق و تکالیف زوجین در این وضعیت، از بروز اختلافات بیشتر جلوگیری کرده و روند رسیدگی را برای هر دو طرف روشنتر میسازد. در ادامه، مهمترین حقوق و تعهدات قانونی زن و شوهر در فرآیند فسخ یا طلاق مرور میشود.
تفاوت فسخ و طلاق
پیش از بررسی حقوق و تکالیف، لازم است تفاوت این دو مفهوم روشن شود:
فسخ نکاح
فسخ به معنای انحلال عقد ازدواج بهدلیل وجود عیب، فریب، اختلالات جسمی یا روانی، یا مواردی است که قانون بهصراحت برای آن حق فسخ تعیین کرده است.
در فسخ، رضایت طرف مقابل لازم نیست و با اثبات برخی شرایط، عقد از ابتدا منحل میشود.
طلاق
طلاق، قطع رابطه زوجیت بهتصمیم زوج یا حکم دادگاه و با رعایت تشریفات قانونی است.
برخلاف فسخ، در طلاق برخی حقوق مالی مانند مهریه، نفقه، جهیزیه و اجرتالمثل باید تعیین تکلیف شوند.
حقوق زن و مرد در فسخ یا طلاق
1. مهریه
-
در طلاق: زن در هر زمان حق مطالبه مهریه را دارد و این حق با آغاز طلاق از بین نمیرود.
-
در فسخ: اگر فسخ بهدلیل عیب از سمت زن باشد، زن استحقاق مهریه کامل را دارد.
اما اگر مرد بهدلیل عیب زن فسخ کند، مهریه تعلق نمیگیرد مگر در صورتی که نزدیکی واقع شده باشد.
2. نفقه
-
در دوران عده طلاق رجعی، نفقه به زن تعلق میگیرد.
-
در طلاق بائن (مانند طلاق خلع یا فسخ نکاح)، نفقهای پرداخت نمیشود مگر در موارد خاص مانند بارداری.
3. اجرتالمثل و تنصیف دارایی
-
در طلاق، زن میتواند اجرتالمثل ایام زندگی مشترک را براساس نظر کارشناس مطالبه کند.
-
شرط تنصیف دارایی در عقدنامه در صورتی اجرا میشود که:
-
طلاق به درخواست مرد باشد
-
زن سوءرفتار مؤثر نداشته باشد
-
این دو حق در فسخ نکاح معمولاً جاری نیست زیرا فسخ به دلیل وجود عیب یا تخلف از شروط است.
4. حضانت و ملاقات فرزندان
-
قانون حضانت را مستقل از موضوع طلاق یا فسخ تعیین میکند.
-
حضانت تا ۷ سالگی با مادر و پس از آن براساس مصلحت طفل توسط دادگاه تعیین میشود.
-
حق ملاقات برای والد غیرحضانتکننده محفوظ است و قابل سلب نیست مگر در شرایط خاص.
5. جهیزیه
جهیزیه اختصاص به طلاق یا فسخ ندارد و هر زمان زن میتواند اموال خود را با ارائه سیاهه جهیزیه مطالبه کند.
تکالیف زوجین در زمان فسخ یا طلاق
1. رعایت عده
زن پس از طلاق یا فسخ باید مدت مشخصی به نام «عده» را رعایت کند تا امکان ازدواج مجدد وجود نداشته باشد.
مدت عده بسته به نوع طلاق یا فسخ متفاوت است.
2. حضور در جلسات داوری یا مشاوره
در طلاق توافقی یا طلاق به درخواست زوجین، شرکت در جلسات اجباری مشاوره خانواده الزامی است.
در فسخ نکاح، این تشریفات وجود ندارد.
3. تسویه حقوق مالی
هر دو طرف موظفاند تکلیف مهریه، نفقه، اجرتالمثل، جهیزیه و هزینههای زندگی را مطابق قوانین روشن کنند.
عدم انجام این کار باعث طولانی شدن روند دادرسی میشود.
4. تحویل یا تخلیه منزل مشترک
اگر منزل در مالکیت یکی از زوجین باشد یا متعلق به خانوادهها باشد، مطابق حکم دادگاه تکلیف سکونت، تخلیه یا ادامه بهرهبرداری مشخص خواهد شد.
جمعبندی
فسخ یا طلاق، پایان رابطه زناشویی است؛ اما آغاز مجموعهای از حقوق و تکالیف جدید برای هر دو طرف نیز محسوب میشود. شناخت صحیح این حقوق و الزامات، از تضییع حق، سوءاستفاده یا طولانی شدن روند دادرسی جلوگیری میکند.
دریافت مشاوره تخصصی از وکیل خانواده میتواند مسیر تصمیمگیری و پیگیری پرونده را برای زوجین بسیار روشنتر و مطمئنتر سازد.
